Cách viết bài nghị luận xã hội đạt điểm cao THPT Quốc gia

Trong kỳ thi THPT Quốc gia, phần nghị luận xã hội tuy chỉ chiếm 2 điểm trong tổng số 10 điểm của bài thi Ngữ văn, nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong việc phân loại thí sinh và thể hiện tư duy, kỹ năng diễn đạt, vốn hiểu biết xã hội của người viết. Nhiều học sinh thường xem nhẹ phần này vì nghĩ chỉ cần “viết vài dòng cho có”, nhưng thực tế, điểm nghị luận xã hội có thể là “chìa khóa vàng” giúp bài thi Văn vượt qua mốc 8–9 điểm.

• Nội dung bài viết [Hiện nội dung]
• I. Hiểu đúng về dạng bài nghị luận xã hội
• II. Các bước viết bài nghị luận xã hội đạt điểm cao
• III. Kỹ năng chọn dẫn chứng và lập luận
• IV. Những lỗi thường gặp khi viết nghị luận xã hội
• V. Ví dụ bài viết nghị luận xã hội đạt điểm cao
• VI. Tài liệu luyện nghị luận xã hội hiệu quả
• Kết luận

Một bài nghị luận xã hội đạt điểm cao không chỉ đúng bố cục, mà còn phải có luận điểm rõ ràng, dẫn chứng thuyết phục, lập luận chặt chẽ và giọng văn giàu cảm xúc. Người viết phải thể hiện được khả năng tư duy phản biện, hiểu sâu vấn đề và biết liên hệ bản thân một cách tinh tế.

Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết cách viết bài nghị luận xã hội đạt điểm cao trong kỳ thi THPT Quốc gia, từ việc phân tích đề, lập dàn ý, triển khai đoạn văn đến kỹ năng chọn dẫn chứng thực tế. Nếu bạn muốn biến phần “2 điểm nhỏ bé” này thành “vũ khí bí mật” để chinh phục giám khảo, hãy đọc kỹ từng phần nhé!

I. Hiểu đúng về dạng bài nghị luận xã hội

1. Khái niệm và đặc điểm

Nghị luận xã hội là dạng bài yêu cầu người viết trình bày quan điểm, thái độ, suy nghĩ của mình về một vấn đề thuộc đời sống xã hội: đạo đức, lối sống, nhân cách, tinh thần học tập, trách nhiệm công dân, hoặc một hiện tượng xã hội đáng chú ý.

Điểm khác biệt giữa nghị luận xã hội và nghị luận văn học là:

• Nghị luận xã hội không cần phân tích tác phẩm, mà tập trung vào vấn đề thực tế.

• Đòi hỏi khả năng tư duy logic, dẫn chứng cụ thể, ngắn gọn, thuyết phục.

• Giới hạn dung lượng thường khoảng 200 chữ (khoảng 20–25 dòng giấy thi).

2. Cấu trúc chuẩn của một bài nghị luận xã hội

Một bài nghị luận xã hội đạt điểm cao thường tuân thủ cấu trúc 4 phần chuẩn mực:

1. Mở đoạn (2–3 câu): Giới thiệu vấn đề cần bàn luận.

2. Giải thích (2–3 câu): Làm rõ khái niệm hoặc ý nghĩa của vấn đề.

3. Bàn luận, phân tích (5–7 câu): Nêu biểu hiện, nguyên nhân, hậu quả, ý nghĩa của vấn đề.

4. Liên hệ, rút ra bài học (2–3 câu): Đưa ra quan điểm cá nhân, bài học nhận thức và hành động.

📘 Ví dụ đề thi:

“Anh/chị hãy trình bày suy nghĩ về ý kiến: ‘Lòng dũng cảm không phải là không sợ hãi, mà là biết vượt qua nỗi sợ để làm điều đúng’.”

Ở đề này, học sinh cần xác định trọng tâm là “lòng dũng cảm” và triển khai theo bố cục: giải thích → phân tích → mở rộng → rút ra bài học.

II. Các bước viết bài nghị luận xã hội đạt điểm cao

1. Phân tích đề và xác định vấn đề nghị luận

Trước khi viết, thí sinh cần đọc kỹ đề, xác định 3 yếu tố trọng tâm:

• Vấn đề chính (nói về điều gì?)

• Phạm vi nghị luận (thuộc lĩnh vực đạo đức, lối sống, học tập hay hiện tượng xã hội?)

• Yêu cầu của đề (bình luận, nêu ý kiến, chứng minh, hay trình bày quan điểm?).

👉 Ví dụ:

Đề: “Sự tử tế là gốc rễ của một xã hội văn minh.”
=> Vấn đề: “Tầm quan trọng của sự tử tế.”
=> Phạm vi: Vấn đề đạo đức, nhân cách sống.
=> Yêu cầu: Giải thích – Phân tích – Mở rộng – Liên hệ bản thân.

2. Lập dàn ý nhanh (2–3 phút)

Việc lập dàn ý giúp bạn không viết lan man và đảm bảo đủ ý.

Mẫu dàn ý chuẩn:

• Mở đoạn: Dẫn dắt → giới thiệu vấn đề.

• Thân đoạn:

  • Giải thích: Làm rõ khái niệm, bản chất vấn đề.

  • Phân tích: Biểu hiện – ý nghĩa – nguyên nhân – hậu quả.

  • Phản đề: Phê phán quan điểm sai lệch (nếu có).

• Kết đoạn: Bài học – quan điểm cá nhân – lời nhắn gửi.

📖 Ví dụ:

Với đề “Giá trị của sự kiên trì trong cuộc sống”:

• Giải thích: Kiên trì là bền bỉ, không bỏ cuộc trước khó khăn.

• Phân tích: Người kiên trì dễ thành công, tạo niềm tin, truyền cảm hứng.

• Mở rộng: Phê phán lối sống vội vàng, dễ nản.

• Liên hệ: Học sinh cần kiên trì học tập, rèn luyện mỗi ngày.

3. Viết đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ

Đây là dạng phổ biến trong đề thi THPT Quốc gia.

Bố cục đoạn văn 200 chữ đạt điểm cao:

• Câu 1–2: Giới thiệu vấn đề.

• Câu 3–4: Giải thích vấn đề.

• Câu 5–8: Phân tích, chứng minh.

• Câu 9–10: Phản đề, mở rộng.

• Câu 11–12: Liên hệ bản thân, rút ra bài học.

📌 Lưu ý:

• Viết liền mạch, không xuống dòng.

• Không dùng dấu “-” hay đánh số đầu câu.

• Hạn chế viết quá dài (trên 250 chữ dễ bị trừ điểm).

III. Kỹ năng chọn dẫn chứng và lập luận

1. Chọn dẫn chứng hay và phù hợp

Dẫn chứng là “linh hồn” của bài nghị luận xã hội. Một bài viết có dẫn chứng thực tế, chân thật sẽ ghi điểm tuyệt đối.

Nguồn dẫn chứng nên chọn:

• Từ đời sống thực tế: những câu chuyện, tấm gương quanh ta.

• Từ lịch sử, văn học, báo chí.

• Từ bản thân hoặc người nổi tiếng.

📘 Ví dụ:

• Nghị lực sống: Nick Vujicic – người không tay không chân nhưng sống tích cực.

• Tinh thần vượt khó: Nguyễn Ngọc Ký – thầy giáo viết bằng chân.

• Lòng nhân ái: Cụ Nguyễn Bá Thanh với quỹ hỗ trợ người nghèo Đà Nẵng.

Tránh: Dẫn chứng lỗi thời, bịa đặt hoặc không liên quan đến vấn đề.

2. Cách lập luận chặt chẽ

Một đoạn nghị luận hay cần có luận điểm – luận cứ – kết luận rõ ràng.

Ví dụ với đề: “Sống có mục tiêu giúp con người thành công.”

• Luận điểm: Mục tiêu là kim chỉ nam giúp con người nỗ lực đúng hướng.

• Luận cứ: Người có mục tiêu luôn kiên định, biết lên kế hoạch rõ ràng.

• Kết luận: Không có mục tiêu, con người dễ lạc lối và đánh mất bản thân.

3. Ngôn ngữ và phong cách diễn đạt

• Dùng câu ngắn, rõ ràng, giàu sức biểu cảm.

• Tránh dùng từ cảm tính hoặc văn hoa quá mức.

• Dùng biện pháp tu từ nhẹ nhàng: so sánh, ẩn dụ, điệp ngữ.

• Giữ giọng văn trung thực, tự nhiên.

IV. Những lỗi thường gặp khi viết nghị luận xã hội

1. Viết sai cấu trúc

Nhiều học sinh chỉ viết phần phân tích, quên giải thích hoặc kết luận.
📌 Cách khắc phục: Học thuộc khung bố cục 4 phần và luyện viết nhiều đề.

2. Dẫn chứng không xác thực

Dẫn chứng bịa hoặc không phù hợp khiến bài viết mất điểm thuyết phục.
📌 Giải pháp: Sưu tầm 20–30 dẫn chứng mẫu cho từng nhóm chủ đề: học tập, nghị lực, nhân cách, đạo đức...

3. Viết lan man, thiếu trọng tâm

Học sinh thường lạc đề hoặc sa đà kể chuyện dài.
📌 Khắc phục: Luôn quay lại câu hỏi “Tôi đang bàn về điều gì?” mỗi khi viết.

4. Thiếu cảm xúc, quan điểm cá nhân

Một bài nghị luận điểm cao luôn thể hiện “cái tôi” – cảm xúc và suy nghĩ riêng.
📌 Ví dụ:

“Lòng dũng cảm không nằm ở sức mạnh, mà ở bản lĩnh dám đứng lên khi mọi người chọn im lặng.”

V. Ví dụ bài viết nghị luận xã hội đạt điểm cao

Đề: “Suy nghĩ về lòng nhân ái trong cuộc sống hiện nay.”

Trong xã hội hiện đại, khi tốc độ sống ngày càng nhanh, đôi khi con người dễ quên mất hai chữ “nhân ái”. Nhân ái là lòng thương người, biết sẻ chia và giúp đỡ những mảnh đời bất hạnh. Một xã hội chỉ thực sự phát triển khi mỗi người biết sống nhân hậu, biết đặt mình vào vị trí của người khác để cảm thông. Những nghĩa cử đẹp như hiến máu cứu người, quyên góp cho vùng lũ hay đơn giản là một lời động viên đúng lúc đều góp phần lan tỏa yêu thương. Trái lại, người sống vô cảm sẽ dần đánh mất chính mình, trở nên cô đơn giữa cộng đồng. Lòng nhân ái không chỉ làm cho cuộc sống này tốt đẹp hơn mà còn nuôi dưỡng tâm hồn ta trong sạch, an yên. Là học sinh, tôi học được rằng: sống nhân ái không phải điều lớn lao, mà bắt đầu từ việc biết quan tâm, chia sẻ với những người xung quanh.

VI. Tài liệu luyện nghị luận xã hội hiệu quả

• 📘 Tổng hợp 100 đề nghị luận xã hội 200 chữ – tracnghiemviet.vn

• 📗 Bộ đề nghị luận xã hội luyện thi THPT Quốc gia – VnDoc.com

• 📙 Mẹo viết đoạn văn 200 chữ – Hoc24.vn

• 📕 Các bài nghị luận đạt điểm 9+ – Tuyensinh247.com

Kết luận

Viết bài nghị luận xã hội đạt điểm cao không phải là điều quá khó, chỉ cần bạn nắm vững cấu trúc, luyện viết thường xuyên và trau dồi vốn sống, vốn từ. Điều quan trọng nhất là chân thành và có lập luận logic – khi đó, mỗi bài viết không chỉ là bài thi, mà còn là cách bạn thể hiện tư duy, nhân sinh quan và tình cảm với cuộc sống.

Hãy bắt đầu luyện viết mỗi ngày với một chủ đề nhỏ, đọc thêm báo, xem thời sự và quan sát cuộc sống xung quanh. Khi đã quen với việc viết, bạn sẽ thấy rằng nghị luận xã hội không còn khô khan, mà trở thành một hành trình rèn luyện tư duy, nhân cách và cảm xúc.

👉 Truy cập Trắc Nghiệm Việt – Ngữ Văn THPT Quốc Gia để luyện viết, làm bài mẫu và cập nhật tài liệu miễn phí mới nhất!